MIJN FILOSOFIE

Als wij ervoor kiezen om de verantwoordelijkheid van een paard op ons te nemen en samen dingen te gaan doen (of het rijden is, grondwerk of gewoon knuffelen), moeten wij ook de verantwoordelijkheid nemen voor het fysieke én mentale welzijn van het paard. Ik zie het mogen samen werken met een paard als een eer, niet als een recht of vanzelfsprekendheid. In geen enkel geval is het dan ook terecht om onze wil op te leggen aan het paard. Veel van wat wij met hem doen gaat compleet tegen zijn natuur in en toch verwachten wij dat hij het allemaal maar moet accepteren. Het is andersom, wij moeten het accepteren dat hij volgens zijn natuurlijke instinct wil leven en ook niets meer wil op deze aarde, dan deze dag comfortabel en gelukkig door te komen. Een paard zal zeker zijn best doen voor jou, als jij jouw best doet voor hem. Als we hem dan al vragen ons op zijn rug te dragen, laat het dan zijn op een manier dat hij daar zelf ook gelukkig mee is, niet omdat wij het zo graag willen en “hij zich niet zo moet aanstellen”. Hij is geen speeltje, geen dienaar van ons geluk. Niks wat wij met hem doen mag hem fysiek en/of mentaal in stress brengen (met hooguit één uitzondering in training, wanneer ik wil testen of hij zichzelf in een stressvol noodgeval onder controle kan brengen, maar pas als ik zeker weet dat hij over de vaardigheden daarvoor beschikt; niet iets vragen waarvan hij het antwoord nog niet weet).

 

Om te groeien moet men een stapje uit de comfort zone zetten, maar er is een grens tussen ‘in stress komen’ en je grenzen verleggen. Het is aan ons om die grens te vinden en niet te overschrijden, zodat het te allen tijde eerlijk is naar het paard wat we van hem vragen en hij zelf gemotiveerd wordt en blijft om samen te werken. Hij weet dan dat er voor hem ook iets in zit, meer dan het terugkrijgen van zijn comfort (release of pressure) dat wij in eerste instantie al wegnemen.

 

Naar alle paarden (en ezels) waarmee ik in aanraking kom heb ik mijzelf het volgende beloofd: bij alles wat ik van het paard vraag, zal ik stil staan of het naar hem toe eerlijk is en of ik hem niet in een positie plaats dat hij zich gedwongen voelt; ik zal altijd naar hem blijven luisteren en zijn mening respecteren; ik zal mijn uiterste best doen om hem geen fysieke en/of mentale stress te geven; tot slot, ik zal altijd blijven streven naar harmonie, waarbij hij een gelijkwaardige partner is, wiens vertrouwen ik eerst moet verdienen wil ik het terug verwachten.

Deze belofte betekent niet dat ik er als een sullige knuffelmachine bij sta en over mij heen laat lopen. Wat elk paard nodig heeft, onafhankelijk van hoe angstig of gestrest hij is als hij in mijn handen komt, is grenzen en richting. Onderdeel van het opbouwen van een harmonieuze relatie met je paard, is dat ieder weet waar hij aan toe is. Ik doe mijn best om hem zo duidelijk mogelijk richting te geven, helder te zijn in mijn intentie, en ook zeker grenzen aan te geven die elke dag hetzelfde zijn. Deze consistentie en duidelijkheid maken mij betrouwbaar voor het paard, als je betrouwbaar bent kan hij je vertrouwen, als hij je kan vertrouwen zal hij zich op zijn gemak voelen bij jou en willen samen werken in zachtheid. Dit is ook een van de hoofdprincipes van Mark Rashid, een trainer wiens filosofie mij zeer heeft geïnspireerd. Als je dit kan bereiken, zou je kunnen stellen dat het paard jou als zijn leider heeft gekozen, je bent een ‘passieve leider’ zoals Mark mooi beschrijft. Niet de bekende ‘alpha’, die zichzelf in de leiderspositie plaatst en respect afdwingt door de ander op te jagen maar daarmee vooral angst en wantrouwen teweeg brengt. Een passieve leider blijft te allen tijde kalm en vasthoudend, gebruikt niet meer energie dan nodig en gebruikt nooit agressie, zelfs als het tegen hem wordt gebruikt. Ook is een passieve leider bereidt af en toe een volgeling te zijn, ik denk dat dit een punt is waar heel veel mensen moeite mee hebben. Dan gaat ego in de weg zitten...

Ik weet niet waarom het zo lang heeft geduurd tot ik in aanraking kwam met de filosofie van Mark Rashid. Zijn boeken kan ik iedereen aanraden! Hij heeft een erg verfrissende blik op het samenwerken met paarden en kijkt oprecht vanuit het perspectief van het paard. Ik ben  vele andere trainers tegengekomen die ook ‘volgens de natuur van het paard’ werken, maar als ik het nu opnieuw bekijk, is de gelijkwaardigheid en het WEDERZIJDSE respect bij hen ver te zoeken, echte alpha’s...

 

Wie mij ook erg heeft geïnspireerd is Elsa Sinclair, van Taming Wild. Zij heeft bewezen dat het mogelijk is een paard te trainen vanuit 100% keuzevrijheid: geen halsters, lijnen, snoepjes, zweepjes, zadel of hoofdstel… puur lichaamscommunicatie. Ja, het duurt langer dan als je wel deze materialen erbij pakt, maar hoe mooi is het om zoiets te kunnen bereiken en weten dat het paard er zelf ook 100% instaat. Dat is pas een harmonieuze partnerschap. Persoonlijk neem ik liever die extra tijd, dan dat ik een sneller resultaat wil zien maar mijzelf dan altijd blijf afvragen of de 'partnerschap' afgedwongen is.

 

We raken nooit uitgeleerd. Elk paard is uniek. Elk paard leert ons iets. Het is geen kwestie van een bepaalde methode toe passen, want wat voor de een werkt, werkt voor de ander totaal niet. De kunst is om oprecht te kunnen luisteren en kijken naar je paard: wat heeft dit specifieke paard van mij nodig? Hoe breder jouw fundament van kennis en bewustzijn, hoe beter je elk paard kan helpen.

 

MIJN AANPAK

Hoe vertaal ik deze filosofie door naar de praktijk? Door de piramide op te werken in de tijd van het paard en bij elke stap bewust te zijn van zijn mentale en fysieke staat. De oefeningen in de piramide vormen een handleiding, een stappenplan, maar hoe die oefeningen worden gedaan verschilt per paard in tijd en methode (techniek). Ontspanning en mentale aanwezigheid (focus) van zowel het paard als mijzelf zijn kernbegrippen bij elke stap. Het grootste deel van de piramide bestaat uit grondwerk. Grondwerk legt het fundament voor alles wat wij met een paard doen. Het leert hem (en jou!) antwoorden op vragen die wij later vanaf de grond of onder het zadel aan hem vragen. Een kind moet ook eerst het alfabet leren voordat je hem kan vragen te schrijven. Als groep 1 nog niet goed gaat, heeft het geen zin om naar groep 2 te gaan, anders loopt het kind alleen maar tegen problemen aan en worden het zelfvertrouwen en motivatie aangetast. Grondwerk leert het paard fysieke en emotionele balans, waardoor hij zichzelf onder controle kan houden en op zijn eigen vier benen kan staan. Ook leert grondwerk het paard om in stressvolle situaties naar jou te kijken voor hulp en het leert jou de vaardigheden om het paard hier in op te kunnen vangen en beter met hem te kunnen communiceren, zowel vanaf de grond als tijdens het rijden. Je gaat echt een partnerschap aan met jouw paard.

Voordat de training van de grondwerk oefeningen überhaupt begint wil ik dat het paard het fijn vindt bij mij te zijn, dat hij mij als zijn leider kiest voordat ik iets van hem ga verwachten. Deze fase kost wellicht veel tijd, meer dan de oefeningen die volgen, maar deze fase legt het fundament van de piramide. Zonder dit staat de hele piramide wankel. Geen short-cuts, natuurlijk (passief) leiderschap moet je verdienen. Puur samen zijn is hierbij de eerste belangrijke stap. Ook maak ik regelmatig gebruik van energy healing om het paard, voordat de training begint, te helpen meer innerlijke rust te vinden. Enige emotionele blokkades die zijn fysieke en mentale staat beinvloeden, worden hierbij - voor zover het gaat - los gemaakt. Het helpt hem in een meer harmonische staat van zijn te komen, waardoor je de training meteen anders begint dan wanneer het paard nog vasthoudt aan deze emotionele blokkades (bijv. angst, nerveusiteit, onzekerheid, agressie). Als ik met de eigenaar werk, gaan we ook eerst in op een bepaalde ademhalingstechniek, om deze innerlijke rust ook bij de eigenaar te stimuleren en daarmee meer harmonie te creëren tussen paard en eigenaar aan het begin van de training.

 

Een aanpak die ik tegenwoordig vaak graag gebruik, onafhankelijk van welke techniek ik toe pas, is ‘gecombineerde bekrachtiging’ (combined reinforcement, R+/-). Dit combineert negatieve (R-) en positieve (R+) bekrachtiging. In de traditionele zin van paarden training wordt hoofdzakelijk gebruik gemaakt van negatieve bekrachtiging (pressure – release), waarbij je druk legt om iets te vragen en druk weghaalt als het paard het goede antwoord geeft. Hier kan je niet om heen als je met paarden werkt. Als je bijv. tijdens rijden je been aanlegt om hem voorwaarts te vragen, gebruik je ook druk. Zo ook als je hem naar links of rechts stuurt volgt hij de druk van je teugel. ‘Negatief’ is hierin een technische term die ‘weghalen’ (van in dit geval druk) betekent, in tegenstelling tot positieve bekrachtiging, waarbij je iets toevoegt om bepaald gedrag te motiveren (bijv. voedsel).

 

Positieve bekrachtiging is een aanpak die je tegenwoordig ook steeds vaker ziet in de vorm van ‘clicker training’. Dit is de meest gebruikte aanpak in de training van andere dieren (honden, dolfijnen etc.). Als het paard het goede antwoord geeft, maak je een klik-geluidje (vaak met een speciaal apparaatje) of gebruik je een woord (bijv. ‘ja’, of ‘goed’, zolang het altijd hetzelfde woord is), gevolgd door voedsel of iets anders dat het paard erg fijn vindt, dit kan ook een krabbeltje zijn (afhankelijk van het paard). Voedsel is een over het algemeen zeer gewaardeerde (primaire) beloning, gezien het een primaire behoefte addresseert (voedsel is nodig voor overleven!). De klik of het woord is hierbij een zogenaamd brug-signaal, het markeert het juiste moment van het gedrag dat je zoekt. Door conditionering leert het paard dat dit geluidje vroeg of laat (in het begin meteen, verderop in de training minder frequent) gevolgd wordt door een beloning. Hij leert zo dat het moment wanneer hij het geluidje hoort, hij het goede antwoord heeft gegeven en zal dit gedrag vaker willen vertonen. Dit idee komt ook bij negatieve bekrachtiging terug, waarbij het paard leert dat het moment wanneer je de druk weghaalt, hij het goede antwoord heeft gegeven. Paarden leren immers van het weghalen van druk, niet van het opleggen ervan. Hier moet ik ook bij vertellen dat het weghalen van druk, neurologisch gezien, ook al een lichte vorm van positieve bekrachtiging er in heeft zitten. Als je druk legt op het paard wordt zijn sympathische zenuwstelsel geactiveerd, hetgeen hem in staat stelt bijv. te vluchten (actie-stand). Als de druk weg is en hij weer kan ontspannen, wordt het parasympatische zenuwstelsel geactiveerd (rust-stand). In de overgang van de actie-stand naar de rust-stand komt er onder andere dopamine vrij, een soort gelukshormoon. Ook wordt de aanmaak van speeksel gestimuleerd - in tegenstelling tot een droge mond tijdens de actie-stand - waardoor het paard gaat likken en kauwen, een belangrijk signaal voor ons om te zien dat hij aan het ontspannen is (wat uitzonderingen daargelaten, maar daar zal ik nu niet verder op in gaan). Het paard zal steeds meer hunkeren naar deze dopamine, het geeft hem immers een goed gevoel. Een voedselbeloning versterkt dit effect nog meer, doordat hij daarbij ook lik- en kauwbewegingen maakt. Die beweging is ontspannend voor een paard, kijk maar naar grazen. Een paard dat gespannen is zal niet grazen, hooguit in een poging om zichzelf te kalmeren ('kalmerende signalen').

 

In gecombineerde bekrachtiging, combineer ik deze twee soorten. Ik vraag eerst iets met minimale energie of druk (‘feel’) en heldere intentie en bouw deze druk of energie, afhankelijk van het paard, wel of niet en sneller of langzamer in kleinste stappen op. Zodra ik aan het paard zie dat hij het aan het verwerken is hou ik diezelfde druk aan, zo voorkom je ook dat je toch doordrukt en het paard vervolgens in de stress schiet. Als het paard ook maar in de juiste richting denkt - dit kan al een verplaatsing van gewicht of het kijken in de goeie richting zijn - haal ik die druk weg gecombineerd met een klik/woord, gevolgd door een snoepje (of wat dit paard dan ook het meeste waardeert). Zo leert het paard wel het gevoel in de lijn en mijn energie te volgen – dit is immers de basis van grondwerk en rijden - maar wordt hij er extra in bevestigd wat het goede antwoord is op een manier dat hij het graag nog een keer wil doen, wetende dat er voor hem ook iets in zit (niet alleen ‘rust’, die jij in eerste instantie wegneemt). Dit resulteert er in dat het paard het ook leuker gaat vinden samen te werken. Vooral bij paarden die hardnekkige gedragsproblemen hebben en/of die zich mentaal afsluiten als je iets met hen wil doen, werkt dit erg effectief. Het licht lijkt weer aan te gaan in hun ogen. Soms werk ik ook enkel met clicker training tijdens werken in vrijheid, bijv. met een 'target stick' (hierover binnenkort meer).

 

Als ik gebruik maak van voedselbeloning, zal ik dit zo snel mogelijk - als het paard het juiste gedrag met gemak en consistentie laat zien – doen afnemen en vervangen met enkel een aai bijvoorbeeld, of alleen een voedselbeloning aan het einde van de sessie. Ook geef ik uiteraard zo gezond mogelijk voedsel. Sommigen zullen zeggen dat het paard alleen maar iets doet voor het snoepje. Dit zou wellicht kunnen, echter tegelijkertijd zitten er strikte regels aan verbonden wanneer en hoe hij het snoepje krijgt (bijv. afstand houden en niet bedelen) en associeert hij jou wel met dingen doen die resulteren in wat fijns. Hij krijgt dus ook bij jou al een positieve associatie en zal liever willen samenwerken. Wat ik ook regelmatig hoor van sceptici is dat het gebruik van voedsel gewoon omkoping is. Zoals ik het zie, is het echter net zo veel omkoping als dat je druk legt op het paard die je pas weghaalt als hij het juiste doet (negatieve bekrachtiging); extreem gezegd “als je niet reageert, vergroot ik de druk zo hard als nodig, totdat je het doet”, klinkt als dreiging in mijn oren… Het is aan ons om de juiste balans te vinden. Laat de druk die je zet zo zacht mogelijk zijn, nogmaals, enkel gevoel in de lijn leggen en minimale energie inbrengen. Nog belangrijker, haal de druk weg zodra het paard ook maar in de goede richting denkt, zo steeds ietsje opbouwen. En laat de beloning die je geeft onder duidelijke voorwaarden vallen, zodat het paard precies weet waar hij aan toe is. 'Natural horsemanship' is een populaire term tegenwoordig in het trainen van paarden, maar laten we eerlijk zijn, er is niets natuurlijks aan wat wij met paarden doen. Laten we het dan op z'n minst zo aangenaam mogelijk maken voor hen.

  "The wider the foundation, the higher you can reach."
  • Instagram - Grey Circle

© 2019 Pyramid Horsemanship. All rights reserved.                      info@pyramidhorsemanship.com                             KvK: 65057430.  Algemene voorwaarden